تبلیغات
وبلاگ شهید مهدیقلی ناصری
تحقیق درباره پادزهر مارها

ترس از مارریشه در بسیاری از فرهنگ ها وافسانه های باورنكردنی درباره آن دارد، غافل از این كه این خزنده خوش خط و خال یكی از مفیدترین حیوانات این كره خاكی برای تولید انواع دارو ها و سرم ها و واكسن هاست و جالب تر اینكه این دارو ها از بزاق دهان یا همان زهر مارهایی تهیه می شوند كه سمی هستند و تمثال هایی از ترس درمیان ما انسان ها. با این حال تخمین زده می شود كه سالانه ۵ میلیون مار گزیدگی در سراسر جهان اتفاق می افتد كه مسئول ۱۲۵ هزار مرگ در طول سال است. مار گزیدگی خصوصاً در مناطق گرمسیری و نواحی كه قطب كشاورزی است..

ترس از مارریشه در بسیاری از فرهنگ ها وافسانه های باورنكردنی درباره آن دارد، غافل از این كه این خزنده خوش خط و خال یكی از مفیدترین حیوانات این كره خاكی برای تولید انواع دارو ها و سرم ها و واكسن هاست و جالب تر اینكه این دارو ها از بزاق دهان یا همان زهر مارهایی تهیه می شوند كه سمی هستند و تمثال هایی از ترس درمیان ما انسان ها. با این حال تخمین زده می شود كه سالانه ۵ میلیون مار گزیدگی در سراسر جهان اتفاق می افتد كه مسئول ۱۲۵ هزار مرگ در طول سال است. مار گزیدگی خصوصاً در مناطق گرمسیری و نواحی كه قطب كشاورزی است به وفور دیده می شود زیرا در این مناطق تعداد زیادی مار در همزیستی با انسان به سر می برند. ولی فقط این ها برای انسان خطرناك نیستند چون بعضی از مار های غیر سمی شكار خود را با پیچیدن به دور قفسه سینه جاندار و اعمال فشار و انقباض و شكستن قفسه سینه حیوان كه باعث جلوگیری از تنفس جاندار یا ایجاد ایست قلبی می شود از پای در می آورند . 
مواد سازنده سم مارها
سم مار در حقیقت نوع تغییر یافته بزاق دهان مار است كه از غدد بزاقی تغییر یافته برای این كار تولید می شود و از طریق دندان های تو خالی جلوی دهان مار به بدن جاندار تزریق می شوند. در سم مار تعداد زیادی مواد شیمیایی وجود دارد كه هر كدام به قسمتی از بدن جاندار آسیب می رساند:
سم مار مایعی است روغنی شكل و بر حسب نوع مار به رنگ سفید تا زرد پررنگ، شفاف یا كدر و اندكی اسیدی است. سم مار مخلوطی است از مواد پیچیده پروتئینی با خواص سمی و آنزیمی و مواد غیر پروتئینی از قبیل انواع لیپید ها، كربوهیدرات ها، نمك های مختلف فلزی و شبه فلزی، ریبوفلاوین و آب. 
سم ماده ایست سرشار از آنزیم. حدود ۲۶ نوع آنزیم در سم مار ها وجود دارد. در حدود ۹۰ تا ۹۲ درصد از وزن خشك سم را مواد پروتئینی تشكیل می دهند، كه برخی از آنها روی دستگاه عصبی تأثیر می گذارند، برخی تراوایی غشای یاخته را تغییر می دهند و بعضی دیگر موجب تخریب تار های ماهیچه ای می شوند. 
به طور خلاصه این مواد شیمیایی به ۴ دسته تقسیم می شوند. سموم سلولی كه باعث آسیب موضعی بافت در محل گزش می شوند. سموم خونی كه باعث خونریزی داخلی می شوند. سموم عصبی كه روی سیستم عصبی اثر می گذارند و سموم قلبی كه مستقیماً قلب را تحت تأثیر قرار می دهند. گزش توسط مار می تواند از یك زخم سوراخ مانند كوچك و ساده تا بیماری تهدید كننده حیات و مرگ را باعث شود. همیشه باید این نكته را مد نظر داشت كه علائم اولیه متعاقب گزش می توانند گمراه كننده باشند و گاهی قربانی در حالی كه علائم قابل توجه اولیه ندارد ناگهان به طرف شوك و مشكلات تنفسی سوق پیدا می كند. 
دانشمندان دریافته اند بهره گیری از سم یك نوع مار كشنده می تواند جان هزاران بیمار را از مرگ نجات دهد. سم مار تایپان حاوی پروتئین معجزه آسایی است كه بلافاصله خون را منعقد می كند. از این پروتئین كه فاكتور رایكس نام دارد می توان برای توقف خون ریزی به هنگام جراحی قلب و عمل جراحی روی كسانی كه در حوادث مجروح شده اند بهره برد. فاكتور رایكس این پروتئین احتمالاً قوی ترین عامل انعقاد خون است كه تاكنون كشف شده است. به گفته پژوهشگران سم بسیار كشنده نوعی مار می تواند در درمان ایست قلبی بر اثر ضعف عضلانی مؤثر باشد. به گفته پژوهشگران استرالیایی، سم مار تاپیان در پیشگیری از ایست قلبی در خرگوش های آزمایشگاهی مؤثر است و امید است اثر آن در چند سال آینده در انسان نیز بررسی شود. پژوهشگران با این بررسی به تهیه داروهای پیشگیری كننده ایست قلب امیدوار شده اند. به طور كلی دو شیوه مختلف برای تشخیص یك مار «سمی» از مار«غیر سمی» وجود دارد. روش اول، تشخیص اندازه و نوع حركت مارهاست. مارهای سمی دمی كوتاه و كلفت و طرز حركتی بطئی دارند ( با انبساط و انقباض ). در حالی كه مار های غیر سمی از قطر وسط بدن تا انتهای دم باریك تر می شوند و طرز حركتشان نیزبه هردوشیوه مستقیم و مارپیچ است . 
اما راه دوم تشخیص گزش مار از روی آثار دندانی آنهاست. به دلیل تفاوت درشكل و موقعیت دندان ها در مار های سمی و غیر سمی، با دقت در محل گزیدگی می توان سمی یا غیر سمی بودن آن را تشخیص داد . 
سید كاظم مؤذن زاده كه ۲۷ سال از عمرخود را با مار ها وصرف شكار و نگهداری از آنها كرده است با اشاره به انواع سموم مار ها می گوید: سم مار ها را می توان به دو دسته كلی تقسیم كرد :
زهر های مختل كننده جریان خون :این نوع زهر ها خون، رگ ها و سایر بافت های بدن را تجزیه و متلاشی می كنند. از بارز ترین علائم این نوع زهر، عدم انعقاد خون هست و زهرهای اعصاب كه برخلاف نوع اول زهر های اعصاب، اثری فلج كننده بر سیستم عضلانی، دستگاه تنفسی و قلب دارند . 
مزرعه مارها
رولف كرویتس( Rolf Kreutz) مسئول مزرعه مار ها است. در این مزرعه بیش از ۲۰۰ مار سمی نگهداری می شود. این مزرعه متعلق به شركت داروسازی نوردمارك( Nordmark )، در نزدیكی هامبورگ است. بیشتر مارهای سمی از نوع مارهای زنگی كشور مالزی هستند. طول این نوع مار ها به ۵۰ تا ۷۰ سانتیمتر می رسد و پوست شان دارای رنگ های سیاه و قهوه ای است. خوراك اصلی مار ها موش است. یك موش زنده خوراك یك مار برای ۲۱ روز است . مار ها به طور جداگانه درجعبه های بزرگ پلاستیكی نگهداری می شوند. در طول روزها، مار ها با آرامشی بی نظیر در جعبه خود چنبره می زنند، اما نزدیك شدن به این مار ها می تواند عواقب ناگواری به همراه داشته باشد. كرویتس درباره تأثیرات سم مار در بدن انسان می گوید: «این سم در آغاز ورود به بدن انسان بافت ها را ازبین می برد وباعث نابودی شریان ها می شود كه در مواردی منجر به از دست دادن و یا فلج شدن عضو گزیده شده، می شود. افراد مارگزیده سالیانی دراز دچار عارضه های متفاوت خواهند بود . »
در این شركت داروسازی متخصصان بر این باورند كه سم مار ها اثرات شفابخش نیز داشته، به طور مشخص به عنوان داروهای اولیه در سكته های مغزی و قلبی می توان از آن استفاده كرد. در این گونه حملات كه با انسداد شریان ها و لخته شدن خون مواجه هستیم، خون به مغز نرسیده و بخشی از سلول ها برای همیشه از بین می روند. دقیقاً در چنین مواردی است كه باید ماده سمی به دست آمده از مار ها (به نام آنكرود Ancrod ) به كار گرفته شودچراكه این ماده سبب رقیق شدن سریع خون می شود. 
مانفرد كورفورست مسئول تولید داروهای بیولوژیك درباره تأثیر این ماده می گوید: «لختگی خون از این طریق می تواند برطرف شود. پس از حمله مغزی غلظت خون بالامی رود، با استفاده از این ماده می توان آن را دوباره رقیق ساخت و حال خون رقیق شده قادر به شست و شوی بخش هایی است كه پیش از آن ورود خون بدان ها ناممكن بود. »
ایران، پیشتاز در سم شناسی مار
بخش جانوران سمی انستیتو رازی ایران سابقه ای طولانی در تهیه و تولید انواع دارو ها و پادزهر ها از «مار» های ایرانی و خارجی دارد. این بخش كه از ۴۰ سال پیش فعالیت خود را آغاز كرده است و پس از ساخت پادزهرهای منووالان و تتراوالان، اكنون موفق به ساخت نوع پلی والان شده كه قادر است زهر ۶ نوع مار مختلف سمی خطرناك را خنثی كند. علاوه بر این، سرم ضدعقرب زدگی كه توسط متخصصان ایرانی تولید شده است، در مورد سم ۶ نوع عقرب مؤثر است. 
رئیس بخش جانوران سمی و تهیه پادزهر مؤسسه تحقیقات واكسن و سرم سازی رازی درباره فعالیت های این مركز می گوید: «سالانه ۸۵ هزار آمپول محتوی پادزهر مار و عقرب تولید و به وزارت بهداشت تحویل داده می شود و حدود ۷ تا ۱۰ هزار آمپول نیز به كشورهای منطقه صادر می شود. 
هر آمپول ۱۰ سی سی پادزهر مار دارد كه هنگام مارزدگی، بسته به شدت عوارض حتی تا ۲۰ آمپول تزریق می شود. هر آمپول حاوی پادزهر به مبلغ ۲۵ دلار به كشورهای منطقه از جمله اردن صادر می شود كه در صورت وجود تقاضا برای پادزهر عقرب، توانایی صادرات آن هم وجود دارد. » دكتر عباس زارع میرك آبادی می گوید: «تاكنون ۷۵ گونه مار و ۲۳ گونه عقرب در ایران شناسایی شده است كه باید توجه داشت پادزهر هر جانور سمی مختص آن جانور است یعنی نمی توان پادزهر یك گونه از مار را برای گونه ای دیگر استفاده كرد. » دكتر زارع در توضیح مراحل مختلف تولید پادزهر از سم مار می گوید: «پس از زهرگیری از مار یا عقرب، سم خشك می شود و به صورت پودر درمی آید. »
این پودر با تركیبی به نام «یاور» مخلوط و با دوز كم به مدت چندین بار (۶ تا ۱۰بار) به صورت زیرجلدی به اسب تزریق می شود. زمانی كه پادزهر به میزان مناسب در خون اسب ساخته شد، خون گیری انجام و سپس پلاسمای خون اسب جداسازی می شود. پس از تصفیه و انجام عمل هضم آنزیمی، سرم رسوب داده می شود. بعد از انجام فرمولاسیون و رسیدن میزان پادزهر به غلظت مورد نظر، تست ها و آزمایش های كنترلی متفاوتی روی آن انجام می شود و پس از تأیید شدن تمام آزمایش ها، پادزهر بسته بندی و به وزارت بهداشت تحویل داده می شود. به گفته رئیس بخش جانوران سمی مؤسسه رازی از ۱۰ سال پیش محققان ایرانی تحقیق هایی را روی سموم مختلف جانوری آغاز كرده و توانسته اند توكسین های موجود در سموم مختلف عقرب ها را شناسایی و خالص سازی كنند، توالی اسیدهای آمینه و ساختمان سه بعدی آنها را در سموم عقرب مشخص كنند و با بررسی عوارض مختلف این زهر ها روی حیوانات به نحوه تأثیرگذاری آنها پی ببرند. 
وی تصریح می كند: «علاوه براین ازچندی پیش، تحقیق های گسترده ای را روی امكان درمان بعضی بیماری های لاعلاج مانندسرطان توسط پپتیدهای پروتئینی موجود در زهر های مار و عقرب آغازكرده ایم وطی دستاوردی بی نظیر موفق به ساخت تركیبی از زهرهای جانوری با عنوان«۵۸ ICD»شده ایم كه در مراحل آزمایشگاهی باعث ازبین رفتن سلول های سرطانی ومانع رشد۰‎/۲درصدی آنها و همچنین مرگ طبیعی این سلول ها شده است. » 
دكتر زارع درپایان در تشریح برنامه های آینده این بخش می گوید: «قرار است مدل های حیوانی بیماری MS را ایجاد و تأثیر زهرمار و عقرب را روی این بیماری بررسی كنیم. »




طبقه بندی: متنوع،