تبلیغات
وبلاگ شهید مهدیقلی ناصری
مقاله ای در مورد نماز

مقدمه

به نظر می‌رسد كه نماز این عالی‌ترین جلوه نیاز، ارتباطی گسترده با ابعاد مختلف زندگی انسان داشته باشد. از میان تمام فرایضی كه از لحاظ دینی بر مسلمانان واجب است نماز بیشترین ارتباط را با انسان دارد. هر روز پنج بار نماز این كتاب هستی را ورق می‌زنیم و این چنین است كه نماز كلاس درسی می‌شود كه آموختنی‌هایش تمامی ندارد.

امروزه روانشناسی را به عنوان علم رفتارشناسی معرفی می‌كنند و در اینجا ما به بررسی تأثیراتی می‌پردازیم كه نماز به عنوان یك رفتار بر ابعاد مختلف روح و روان انسان می‌گذارد.

 

مقدمه

به نظر می‌رسد كه نماز این عالی‌ترین جلوه نیاز، ارتباطی گسترده با ابعاد مختلف زندگی انسان داشته باشد. از میان تمام فرایضی كه از لحاظ دینی بر مسلمانان واجب است نماز بیشترین ارتباط را با انسان دارد. هر روز پنج بار نماز این كتاب هستی را ورق می‌زنیم و این چنین است كه نماز كلاس درسی می‌شود كه آموختنی‌هایش تمامی ندارد.

امروزه روانشناسی را به عنوان علم رفتارشناسی معرفی می‌كنند و در اینجا ما به بررسی تأثیراتی می‌پردازیم كه نماز به عنوان یك رفتار بر ابعاد مختلف روح و روان انسان می‌گذارد.

 

تاثیر نماز بر زندگی

از دیدگاه روانشناسان یكی از عوامل رشد و شكفتگی شخصیت نشانه‌های رمزی است. از خوشبختی آدمی یكی این است كه می‌تواند نشانه‌های رمزی بكار برد.

آدمی هر چه بیشتر ترقی كند و به كمال نزدیك‌تر شود بیشتر نشانه‌های رمزی بكار می‌برد و برعكس هر چه بیشتر در حال تنزل باشد، نشانه‌های رمزی كمتر مورد استفاده‌اش واقع می‌شوند.

 

یكی از فواید نشانه‌های رمزی این است كه جای انگیزه‌های غریزی و تمایلاتی را كه ابزار آنها مقتضی یا مناسب و یا مقدور نیست می‌گیرند و به تسكین یا تخفیف تنیدگی و ناراحتی كه ناشی از عدم ارضای آنهاست می‌پردازند.

 

«ان الصلوه تنهی عن الفحشا و المنكر». همانا نماز انسان را از بدی و زشتی باز می‌دارد و از همین جا درمی‌یابیم كه شاید نماز نشانه‌ای رمزی است كه باعث رشد شخصیت ما می‌شود و آن را اعتلا می‌بخشد.

 

روانشناسان معتقدند «نشانه‌های رمزی مناسب نیروی زندگی را به خدمت خود در می‌آورند و از تنیدگی‌ها و ناراحتی‌ها می‌كاهند و آدمی را قادر می‌سازند به اینكه خود را به درجات عالی برساند» و بدین سان نماز سكوی اعتلا و معراج انسان می‌شود. نماز می‌تواند به مثابه یك پالاینده عمل كند. زمانی كه انسان با انجام مقدمات نماز، رو به درگاه خالق بی‌نیاز می‌كند و با یكی و فقط یكی كه او را قادر مطلق می‌پندارد به گفتگو می‌پردازد در واقع به یكی از نیازهای مهم روانشناختی خود پاسخ داده است

یكی از نیازهای انسان نیاز به بزرگداشت است، یعنی نیاز به برتر از خود را ستایش كردن و به تأیید او پرداختن و پیروی كردن از او. با نماز خواندن این آیین مقدس و همیشگی برای تكریم پروردگار بی‌همتا چنین نیازی ارضاء می‌شود.

 

یكی دیگر از نیازهای روانشناختی انسان، نیاز به پشتیبانی است. خود را به كسی كه هنگام احتیاج، كمك و یاری می‌كند نزدیك نگه داشتن و همیشه به حمایت كسی پشت‌گرمی داشتن. ما با نماز كه هر روز به صورت منظم انجام می‌شود رابطه خود را با كسی حفظ می‌كنیم كه در تمام سختی‌ها و شداید امید به یاری او داریم.

 

مسأله دیگری كه در اینجا مطرح است نظم‌بخشی نماز به فكر است. در بین بسیاری از اقشار جامعه رایج است كه وقتی چیزی را گم می‌كنند به نماز می‌ایستند تا آن را بیابند. در واقع این تمركز حواس از طریق ایستادن به سوی قبله یكتا خالق و ركوع و سجود در برابر یگانگی او حاصل می‌شود.

 

به اعتقاد یكی از روانشناسان محبت یا عشق پنج نوع است و یكی از انواع آن عبارت است از عشق به حق یا به پروردگار عالم كه دارای عالی‌ترین ارزش و دوست اشتنی‌ترین چیزهاست و بطور كامل مستلزم مراقبت، مسؤولیت، احترام و بخصوص معرفت است. این عشق برای زندگی ضروری است، زیرا آدمی باید كمال را در نظر بگیرد و آرزوی وصول به آن را در سر بپروراند تا به پیشرفت و حل مشكلات خود نایل آید و نماز كشش عاشقان حق و محبوب خاشعان و مِهر معبود است یكی از روش‌هایی كه برای كاهش استرس توسط روانشناسان پیشنهاد می‌شود استفاده از شستشوی با آب است. وضو مقدمه نماز است و هر بار كه ما برای نماز می‌ایستیم و خود را با وضو پاك و مطهر می‌سازیم در واقع به تطهیر روح خود می‌پردازیم و مرهمی بر روان خسته خود می‌گذاریم

 

در واقع اگر بخواهیم برای نماز روح و جسم قایل شویم و حركات فیزیكی را جسم نماز و حالات روحانی آن را روح نماز نام گذاریم به فواید و آثار نماز بیشتر پی می‌بریم. یكی از روش‌های مقابله با تنش كه علاوه بر روانشناسی، علوم دیگر نیز آن را تأیید می‌كنند انجام حركات منظم یا ورزش است. در همین راستا نماز و بعد جسمی آن (حركاتی كه بطور منظم پنج بار در شبانه روز تكرار می‌شود) جسم را چنان صیقل می‌دهد كه آیینه روح می‌شود.

 

یكی از فلاسفه می‌گوید: نماز به آدمی نیرویی برای تحمل غم‌ها و مصائب و در نتیجه بهداشت روانی می‌بخشد و انسان را امیدوار می‌سازد و قدرت ایستادگی و مقاومت در برابر حوادث بزرگ را به او می‌دهد.انسان در نماز با تمام اعضای بدن و حواس خود متوجه خدا می‌شود و از همه اشتغالات و مشكلات دنیوی روی برمی‌گرداند و به هیچ چیز جز خدا و آیات قرآن كه در نماز بر زبان می‌آورد فكر نمی‌كند همین روی‌گردانی كامل از مشكلات زندگی و نیندیشیدن به آنها، در اثنای نماز، باعث ایجاد آرامش روان و آسودگی عقل در انسان می‌شود.

این حالت آرام‌سازی و آرامش روانی ناشی از نماز، از نظر روانی تأثیر بسزایی در كاهش شدت تشنجات عصبی ناشی از فشار زندگی روزانه و پایین آوردن حالت اضطرابی كه برخی از مردم دچار هستند، دارد و در حدیث آمده است كه: هرگاه امری بر رسول خدا سخت می‌آمد به نماز می‌ایستاد.

 

اصولاً رابطه معنوی میان انسان و خداوند در اثنای نماز، به او آنچنان نیروی معنوی می‌بخشد كه مایه تجدید امید، تقویت اراده و آزاد شدن توانایی‌های عظیم وی می‌شود، توانایی‌ها و نیروهای عظیمی در وجود انسان نهفته است كه معمولاً بخش كوچكی از آنها را به كار می‌گیرد. رابطه معنوی انسان با پروردگار در طول نماز و دریافت نوعی فیض الهی، یا بارقه روحانیت از خداوند متعال، باعث رها شدن نیروهای معنوی مستمر در انسان می‌شود و عزمش را جزم، اراده‌اش را قوی و همتش را بلند می‌گرداند. برای پذیرش علم و معرفت آماده‌تر و برای انجام كارهای بزرگ در نتیجه داناتر می شود.

 

 

نماز بر احساس امنیت روانی

 

پس كدامیك از دو دسته مردم سزاوار به امنیت اند ( بگویید ) اگر می دانید ! ( بگو ) : كسانی كه ایمان آورده اند و ایمان خود را به ستم نیامیخته اند .

 

( سوره مباركه انعام ـ آیه شریفه 82)

 

هر چند كه در پزشكی و زیست شناسی امروزی واژه استرس به معنی هایی متفاوتی به كار می رود ، اما بر اساس تعریف “ هانس سلیه ” ( روانشناس مشهور ) استرس در پزشكی و روانپزشكی معمولا اشاره به موقعیت های روانی و اجتماعی متنوعی دارد كه قادر به ایجاد بیماریهای جسمی و روانی و سایر اختلالات رفتاری است .

مطالعات “ هاروی برنر ” ( محقق برجسته استرس ) نشان می دهد كه آمار مرگ و میر ، بیماریهای جسمی ، خودكشی و دیگركشی ، پذیرش به بیمارستانهای روانی و زندانها و.. در میان افرادی كه در معرض استرس های گوناگون بوده اند ،، به مراتب بیشتر از افراد عادی است .

از آنجا كه زندگی انسانها در عصر حاضر ، با استرس های بسیار متعدد و گوناگونی همراه شده است و با توجه به این كه لازمه زیستن و تداوم زندگی سازش پذیری و مقاومت در برابر استرس هاست ، لزوم برخورداری انسان از وسایلی كه درجه مقاومت او را در مقابل استرس ها افزایش بخشند و احساس آرامش و امنیت روانی را در وجود او حكمفرما سازند ، بوضوح احساس می شود .

چنانچه با دقت كافی و استناد به شواهد آماری به مكانهایی كه استرس های متعدد زندگی كار افراد را بدانجا می كشاند ( مكانهایی مثل مطب پزشكان ، بیمارستانهای جسمی و روانی ، قبرستان جوانمرگ ها !؟! ، زندانها و .. ) سری بزنیم متوجه می شویم كه تعداد مذهبی ها ، در مقایسه با غیر مذهبی های حاضر در این قبیل جاها بسیار متفاوت است .

بعنوان مثال در كشور خودمان 90% محكومان زندانها را افراد بی نماز تشكیل می دهند . یا مثلا آمار بیماران بستری در بیمارستانها كه با نماز بیگانه اند به طرز باورنكردنی بیش از اشخاص مقید به نماز است .

این موضوع نه فقط در كشورهای مسلمان ، بلكه در سرتاسر جهان عمومیت دارد . بعنوان مثال : بررسی جوامع “ هوتری‌” در آمریكای شمالی حاكی از آن بود كه بروز اختلال روانی در آنها كمتر از سایر افراد جامعه است . جوامع هوتری نسبتا پایدار و منزوی هستند و در شرایط آرام كشاورزی و با عقاید دینی استوار زندگی می كنند .

بدین ترتیب می توان با فیلسوف بزرگ قرن اخیر “ لیمان ” هم عقیده بود ، آنجا كه گفته است : “ دین و مذهب در زندگی به انسان اطمینان و تكیه گاه روحی می بخشد .” با این اوصاف “ نماز ” بعنوان برجسته ترین چهره ایمان ، نقش بزرگی در ایجاد امنیت روانی و توانایی مقابله با استرس ها در انسان ایفا می كند و اگر به یاد آوریم كه بیش از 60% مراجعه كنندگان به بیمارستانهای عمومی ، در واقع از یك مشكل روانی رنج می برند و بیماریهای ( روان تنی ) در طب نوین روز به روز جایگاه مهمتری پیدا می كند ، می توانیم از دریچه تازه ای از نقش نماز در بیماریهای جسمی سخن بگوییم .

 

منابع :ش

۱ـ ترجمه فارسی روانپزشکی کاپلان ـ سادوک جلد اول صفحه ۵۴۵

۲-"راث بندیکت" جزو استادان مزلو، در دانشگاه ویسکانن است. او همان کسی است که تحقیقات وسیعی در مورد تاثیر اجتماع و فرهنگ بر شخصیت انسان انجام داده است( رجوع کنید به تاثیر نماز بر ثبات شخصیت)

۳-"روانشناسی شخصیت سالم" اثر : آبراهام مزلو، ضمنا برای مطالعه بیشتر مراجعه کنید به مقاله اندیشمندانه آقای مسعود آذربایجانی تحت عنوان "انسان کامل" در شماره نهم فصلنامه وزین : حوزه و دانشگاه

 




طبقه بندی: مذهبی-فرهنگی،